|
|
|
Het begin van het tot stand komen van een embryo
is natuurlijk de coïtus, de paring. De kat is,anders dan bijvoorbeeld de mens
een geïnduceerde ovulatie, de eisprong(en) bij een kat vinden pas plaats tijdens
(en als gevolg van) de paring. Bij de paring komen er miljoenen zaadcellen in de
vagina van de poes maar slechts een paar honderd bereiken de eileider. Bij een
poes komen dankzij de coïtus een of meer eicellen vrij (dit noemt men eisprong
of ovulatie) die via de eileiders op "reis" gaan naar de baarmoeder. De
versmelting van eicel en zaadcel vind plaats in de eileiders. Niet elke
willekeurige zaadcel zal met een poezen eicel versmelten, er vind een herkenning
plaats zodat slechts een zaadcel van een kater met de eicel van een poes een
bevruchte eicel (zygote) kan vormen. Als diersoorten erg op elkaar lijken en als
soorten dicht bij elkaar staan, kan een zygote gevormd worden waarvan de ouders
tot verschillende diersoorten behoren.
Hier gaan we het echter hebben over wat er met de
zygote gebeurt waarvan beide ouders behoren tot de diersoort Felis Domesticus.
Een zygote van een poes wordt niet zo snel gevormd als bij een zoogdier dat
onafhankelijk van de coïtus ovuleert maar langer dan ongeveer een etmaal, duurt
het niet. Bij katten bleek, dat 20 tot 28 uur na de paring er zygotes (bevruchte
eicellen dus) van gemiddeld 13 mm groot uit de eileiders te spoelen waren.
Na een succesvolle bevruchting, is de eerste stap
een celdeling. Die ene bevruchte cel splits zich door een mitose in twee cellen.
Een mitose is een celdeling waarbij tweekopieën ontstaan die elk dezelfde
celkern hebben, genetisch zijn die cellen dus gelijk aan elkaar. Bij poezen
vindt deze eerste deling 60 tot 68 uur na de coïtus plaats. Deze eerste cellen
worden blastomeren genoemd. Na deze eerste deling, wordt er elke 10-14uur
gedeeld. De deling wordt al gauw asynchroon, dus niet elk cel deelt als een
ander ook deelt. Bij diverse zoogdiersoorten is aangetoond, dat in het twee- of
viercellig stadium alle cellen nog volledig instaat zijn, om stuk voor stuk uit
te groeien tot een voldragen individu. De identieke "echte" tweelingen bij
mensen worden gevormd door het gescheiden raken van de twee cellen na de aller
eerste deling. Zeer zeldzaam maar het schijnt te gebeuren komt er een identieke
vierling bij mensen voor.
Na het vier cellig stadium, zijn niet alle cellen
meer "totipotent", een identieke (eeneiige) achtling zal dus niet voorkomen. De
delingen gaan verder, er komen steeds meer cellen.
 |
Foto 1 (4,5 dag):
Dit stadium wordt wel het klievingstadium
genoemd want er vindt weinig groeiplaats,
erwordt alleen maar gedeeld (de vrucht groeit
dus nog niet). Wel neemt natuurlijk de
hoeveelheid kernmateriaal toe, want elke nieuw
gevormde cel heeft een celkern. De klomp cellen
bestaande uit blastomeren wordt blastomerula
genoemd.
Vier dagen na de
bevruchting zijn er ongeveer 30 cellen die een
bol vormen. Dit wordt de morula "moerbei"
genoemd. De diameter is nog vrijwel gelijk aan
de diameter van de blastomerula.
|
 |
Foto 2 (6dagen):
Na een dag of 6 ontwikkeld zich de zgn. blastula
door vorming van een holte, omringddoor 60-80
cellen die dan 0.6mm in doorsnede is. Deze holte
vormt het begin van wat later het
spijsverteringskanaal zal zijn. De buitenste
cellen van de blastula worden trofoblast
genoemd: deze cellen vormen het begin van de
placenta. Bij mensen vindt implantatie van
hetembryo in de baarmoederwand plaats aan het
eind van de eerste week. Waarschijnlijk vindt de
implantatie bij de kat tien dagen na de ovulatie
plaats (dus de geslaagde dekking).
|
 |
Foto 3 (8dagen):
De trofoblastcellen scheiden voor die tijd een
stof gonadotropine af, een hormoon dat verzekert
dat het baarmoederslijmvlies klaar is voor
implantaties van de embryonen.
In elk geval
zullen de embryonen zich genesteld hebben voor
de volgende zeer belangrijke fase: de
gastrulatie. Gastrulatie is een bijzonder
proces. Verschillende zones van de blastula
vouwen zich en vormen drie min of meer
onderscheidbare lagen: de ectodermis, de
endodermis en de mesodermis.
|
 |
Foto 4 (10
dagen): De ectodermis is de aanduiding voor de
buitenste cellen van het lichaam: de huid
(epidermis) dus maar ook het centraal
zenuwstelsel is van ectodermale afkomstig. De
endodermis zijn de cellen, die het
spijsverteringskanaal (zullen) vormen, het
maagdarmstelsel dus.
De mesodermis
tenslotte zijn de cellen die spieren, skelet en
organen zullen vormen. De eerste
mesodermalestructuur die gevormd zal worden is
de chorda, de ruggengraat. Intussen gaat de
groei door en het embryo wordt eivormig. De
afmeting is ongeveer 1.5 x 1 mm
|
 |
Foto 5 (12dagen)
Gastrulatie is een vitaal en kwetsbaar moment in
het leven van een embryo. In ditstadium begint
het genenmateriaal van het embryo zelf, tot
uitdrukking te komen. Voor die tijd werden
processen voornamelijk gestuurd door maternale
invloeden (dus van de moeder) via het materiaal
in de van moeder afkomstige ei-cel. Veel
embryo's sterven af in dit stadium door lethale
(=dodelijke) combinaties van genen die of niet
functionerende of defecte eiwitten produceren.
In dit stadium is het kattenembryo 1.5 x 1 mm.
|
 |
Foto 6 (13 dagen)
In het volgende stadium worden de organen
aangelegd. De ectodermis vormt zich tot een huid
die het hele lichaam bedekt en er ontstaat een
verdikte plaat die tot een groeve vouwt: de
neurale lijst. Uiteindelijk wordt dit een buis
die beneden de huidoppervlak verzinkt en die zal
differentiëren tot het centraal zenuwstelsel. We
zijn dan inmiddels al (of pas!) bij dag 13
gekomen. Er gebeurt iets verrassends:
Concentraties van mesodermaal weefsel "somieten"
verschijnen aan weerszijde van de neurale lijst
waardoor het embryo gesegmenteerd wordt in
gelijkvormige structuren.
|
 |
Foto 7 (14
dagen): Het embryo is langwerpig van vorm en
heeft over de middenlijn een staafvormige
structuur, de notochord, het eerste
skeletelement (de ruggengraat in aanleg). Het
aantal somieten neemt toe. Dorsaal en caudaal
(kop enstaartzijde) zijn nu goed te
onderscheiden, er is al een staartje. De
endodermis wordt gevouwen als een buisachtige
structuur, het begin van het maag-darmstelsel.
Er ontstaat ook een primitieve bloedsomloop.
|
 |
Foto 8 (15 dagen)
Met 15 tot 17 dagen is het kattenembryo 2-10 mm.
De neurale buis sluit zich. Het hoofd is nu
prominent aanwezig en licht gebogen naar de
caudalezijde van het embryo. Er gebeurt weer
iets verrassends: het embryo ontwikkelt
kieuwbogen, bij de kat vier in totaal.
|
 |
Foto 9 (17
dagen): Het primitieve maagdarmstelsel is gereed
en er is een begin van een mond. In de keelholte
achter de mond (de slokdarm) ontstaan diepe
groeven die tot het ectoderm rijken. Later
zullen deze weer verdwijnen maar mede door deze
kieuwbogen ontstaat de gedachte, dat elk embryo
de evolutie even over doet. Tegelijk ontwikkelen
zich de kleine hersenen.
|
 |
Foto 10 (18
dagen): Het is al duidelijk waar ogen en oren
komen. We zijn dan voor het katje bij dag 18 na
de conceptie.
|
 |
Foto 11 (18
dagen) en Foto 12 (19dagen): Met dag 18-19
ontstaan er voorpootjes en achterpootjes. Grote
hersenen en de hersenstam zijn in aanleg al
aanwezig. Het embryo meet tussen de 7 en 18 mm,
nek en staartje zijn naar de romp toe gebogen.
|
 |
|
 |
Foto 13 (21
dagen)
Nu gaat het hard,
tot dag 21 gebeurt er het volgende: De voorste
kieuwboog (links en rechts) verdiept zich en
vorm uiteindelijk de gehoorgang. Het toekomstige
oog is duidelijk gepigmenteerd en er verdiept
zich een gang voor het reukorgaan. De kleine
hersenen worden verdeeld door een groeve. De
voorpoten zijn nu onderverdeeld zoals ook bij de
volwassen kat met inwendig een skelet maar de
achterpoten zijn nog primitieve uitsteeksels. De
staart verlengt en is naar het lichaam toe
gekruld. Inwendig differentiëren aderen voor de
bloedsomloop en zenuwen. Ook zijn strottenhoofd,
bronchiën en longen te onderscheiden. Slokdarm
,maag en darm worden gevormd. Pancreas,
schildklier, nieren en lever worden tevens
aangelegd. Aan de rugzijde vormen zich wervels.
De primitieveruggengraat loopt door tot in de
staart. Ook het genitaal stelsel is al primitief
aanwezig.
Hetembryo meet nu
10-24 mm. Het zal duidelijk zijn dat vooral in
het vroege stadium, zeer voorzichtig moet worden
omgegaan met mogelijk schadelijke stoffen.
Inenting met levend (geattunueerd) virus kan de
vrucht beschadigen en ook het gebruik van b.v.
middelen tegen schimmel kan schadelijk zijn.
Antibiotica wordt alleen toegediend als dat
strikt nodig is. Metname Baytril is niet aan te
raden. Uiteraard gaat het leven van de poes voor
het leven van de kittens en uiteraard wordt de
poes alleen gedekt als ze 100% gezond is maar
ook zwangere poezen kunnen ziek worden.
|
|
Inmiddels is vaak
aan de moederpoes al te zien, dat ze zwanger is:
haar tepels worden iets groter en krijgen een
meer roze kleur dan daarvoor. Na 21 dagen kan
een ervaren persoon door palpatie (dit is een
manier van voorzichtig, tastend voelen)
vaststellen dat de poes zwanger is. In dit
stadium zijnde vruchtjes nog zo klein (ten
grootte van een flinke erwt), dat ze onderling
te onderscheiden, en dus te tellen zijn. Sommige
poezen krijgen last vanochtendmisselijkheid als
gevolg van de hormonale veranderingen in hun
lichaam.
|
 |
Foto 14 (22
dagen): De volgende dagen (21-23 dagen) wordt de
bovenlip gevormd en beginnen zich oogleden te
vormen. Er vormt zich een oorschelp. Aan het
eind van de poten zijn de tenen te onderscheiden
als een waaier van donker materiaal tegen een
lichtere achtergrond. De genitaliën ontwikkelen
zich verder. Binnenin differentiëren het skelet
en de spieren verder en worden o.a. de ribben
gevormd. Het skelet dat gevormd wordt bestaat
nog uit kraakbeen. De bek ontwikkelt zich, tong
en verhemelte ontstaan. Schildklier¸
bijschildklier en hart ontwikkelen zich en een
orgaan dat de meeste mensen hoogstens uit de
fijne keuken kennen als "zwezerik". De gangbare
biomedische naam van zwezerik is thymus. Deze
ligt in de borstkas tussen het borstbeen en het
hart. De thymus heeft een centrale functie in
het immuunstelsel, de thymus is verantwoordelijk
voor de productie van de zogenaamdeT-cellen. Als
bij pasgeboren dieren de thymus ontbreekt
produceren ze nauwelijks antistoffen en zijn dus
zeer gevoelig voor infecties maar als bij dieren
(muizen) experimenteel de thymus wordt
weggenomen als ze enkele dagen oud zijn, dan
treden deze problemen veel minder op: de
lymfocyten die in de thymus geproduceerd worden
en naar de milt en lymfeklieren trekken, hebben
waarschijnlijk dan reeds de nodige informatie
voor wat lichaam vreemd is doorgegeven aan milt
en lymfeklier. Het embryo is nu 13-30 mm
|
 |
Foto 15 (25
dagen): Met 23-25 dagen beginnen de tenen van de
voorpoot, die al wel zichtbaar waren maar nog
als een klomp aan elkaar zaten zich van elkaar
te scheiden. Bij de achterpootjes, die wat
achterlopen in vergelijking met de voorpootjes,
zijn de toekomstige tenen te onderscheiden als
een waaier van donker materiaal tegen een
lichtere achtergrond, net als eerder gebeurde
bij de voorpootjes. Nieren, bijnieren en
geslachtsorganen differentiëren zich verder. In
de primitieve ruggengraat zijn grijze en witte
massa gescheiden en om geven door een vlies.
Grijze massa bestaat voornamelijk uit
zenuwcellen. De grijzekleur is afkomstig van de
kernen van die cellen. Witte massa bestaatuit
langgerekte zenuwvezels die een witte vettige
stof bevatten"myeline". Deze witte massa
omkleedt de grijze massa in deruggengraat.
Zenuwuitlopers en zenuwknopen (ganglia)
differentiëren zich. In de kop ontwikkelen zich
de kaken, verhemelte tong en de speekselklieren.
In de hersenen ontstaat de hypofyse, een
belangrijk orgaan dat een aantal verschillende
hormonen produceert: Vasopressine, dat betrokken
is bij de waterhuishouding van het lichaam,
Oxytocine, dat een rol speelt bij de geboorte en
daarna bij de melkgift en dan nog een aantal
hormonen die betrokken zijn bij de regulatie van
andere klieren: schildklierstimulerend hormoon
(TSH) , bijnierschors stimulerend hormoon:
(ACTH), het follikelstimulerendhormoon: (FSH) en
luteïniserendhormoon: (LH) die beide op de
geslachtklieren werken. Daarnaast geeft de
hypofyse nog groeihormoon af dat een zeer
belangrijke sturende rol vervult bij zowel de
groei (van het jonge dier) als bij de
stofwisseling.
|
 |
Foto 16 (28
dagen): Stadium 25-28 dagen 21-40 mm. In dit
stadium zijn de embryo's in feite al bijna
complete minikatjes en spreek men liever van
foetussen. Alles groeit nog verder uit en
differentieert nog meer. Het kopje ontwikkelt
wangen, kin, neus en mond. Het gebied waar de
navel wordt gereduceerd, het buikvlies (peritonium),
longvlies (pleuropericardiaal membraan) en het
middenrif ontstaan. De handwortelbeentjes, de
tenen en de ribben zijn nog steeds
kraakbeenachtig maar beginnen te verkalken. De
tanden worden gevormd (verborgen in de kaak).
|
 |
Foto 17 (32
dagen): Er komt nu echt schot in, de foetussen
groeien nu ook hard en de meeste "onderdelen"
zijn op hun definitieve positie . In de fase
28-32 dagen zijn ze 25 tot 50 mm groot en wordt
het moeilijk om het aantal foetussen nog vast te
stellen. Over de gevormde ogen groeit een
ooglid, er zijn kleine, driehoekige oortjes. Het
binnenoor begint zich te differentiëren tot de
ingewikkelde structuur waar het dier straks kan
horen, het trommelvlies wordt gevormd. Op een
plaatje, lijkt de foetus in dit stadium al op
een poesje. De verbening van diverse onderdelen
die nog uit kraakbeen bestonden en waar gewoon
been hoort tekomen gaat door. De bronchiën
differentiëren steeds meer. Bij vrouwelijke
foetussen vormt de baarmoeder zich. De al
aanwezige leverwordt "gelobt". Er ontstaat een
blaas. Het formaat van de foetus is nu 25-50 mm.
|
 |
Foto 18 (36
dagen): De foetussen blijven groeien, het
hoofdje is en blijft relatief groot. Moederpoes
wordt nu echt zichtbaar dikker, zeker als ze een
meerling draagt. We zitten nu in de periode
32-38 dagen. Het formaat van de foetussen is nu
35-60 mm. De huid ligt glad aan, er zijn nog
geen haren. De uitwendige genitaliën ontstaan.
Aan de tenen ontstaan nagels. Het oog
differentieert verder, er wordt (o.a.) een iris
gevormd.
|
 |
Foto 19 (38
dagen): Vandag 38 tot 44 differentieert de huid.
Deze wordt dikker en rimpelt. De oortjes worden
groter en het staartje wordt langer. Het
binnenoor is gevormd, maar nog van kraakbeen. De
longblaasjes ontwikkelen zich. De hypofyse wordt
gelobt. In de darmen groeien darmvlokken. De
oogleden zijn compleet aanwezig, de ogen zijn
gesloten. Het embryo meet 50-80mm.
|
 |
Foto 20 (46
dagen): Met dag 44 meet het embryo 59-94 mm en
er komen haartjes, de foetus is bedekt met een
fluweelachtig laagje. Vanaf dag 48 ( 65-125mm)
is de eventuele pigmentatie zichtbaar.
|
 |
Foto 21 (60
dagen) en Foto 22 ( 63dagen): Tenslotte het
eindstadium vanaf dag 58. Dit is het stadium,
vlak voor geboorte. Alle organen zijn voldoende
volgroeid om de foetus levensvatbaar te maken.
Een normale bevalling vindt plaats, tussen dag
59 en dag 69 na de conceptie.
|
 |
Voor dag 59 zullen kittens nog niet
levensvatbaar genoeg zijn om te overleven zonder
speciale medische hulp. Duurt een dracht langer
dan 69 dagen, dan is het goed om de dierenarts
te consulteren. Als de poes het nemen van haar
temperatuur (rectaal) niet al te vervelend
vindt, kunt u elke ochtend haar temperatuur
meten: 12 tot 24 uur voor de bevalling daalt
haar temperatuur van de normale waarde van 38.5
met een graad naar37,5 graden Celsius. Een
normale bevalling begint met ontsluitingsweeën.
De poes zal wat slijm uit haar vagina produceren
maar misschien merktu dat niet eens omdat ze,
als ze er met haar dikke buik nog bij kan, het
zelf schoon zal maken. Dit stadium kan tot 36
uur duren, vooral bij een primipare poes (=poes
die voor het eerst werpt). Ernst wordt het, als
ze persweeën krijgt. Deze sterke contracties
kunt u goed voelen als u uw hand op haar buik
legt. Het belangrijkste dat u kunt doen is: er
zijn… veel poezen vinden het prettig als u ze
gezelschap houdt. Het eerste jong laat vaak het
langst op zich wachten. Raak niet te gauw in
paniek. Houd vooral goed in de gaten dat de
moederpoes rustig blijft. Zolang de moeder niet
onrustig of paniekerig is, is er vaak niets aan
de hand. Het is altijd prettig, als u en de poes
beiden onervaren zijn om steun te krijgen van
een ervaren fokker. |
Bevallen is echter iets heel natuurlijks en
meestal gaat het goed. Het is wel verstandig om uw dierenarts op de hoogte te
stellen van de naderende blijde gebeurtenis. Als u veterinaire hulp nodig zou
hebben is het goed om te weten, wie u kunt bellen (kittens komen graag 's
nachts…)
En als alles goed verlopen is… Gefeliciteerd!-
Bron: stichting kitten opvang
|
|